TRABZON’A GÖNDERİLEN TÜRKLERİN GELDİĞİ YERLEŞİM YERLERİ…

Fatih Sultan Mehmet, 200 hane olarak yahut 400 hane olarak Trabzon’un fethedilmesiyle birlikte, Amasya’dan Trabzon’a Türk milletinden olmak üzere aileler gönderdi. O devirde aile kavramı “hane” sözcüğü ile ifade ediliyordu. Tahrirlerde ve sayımlarda terim olarak “hane” kelimesi geçer.

Amasya’dan Trabzon’a gönderilen ailelerin dökümlerini örnek cetvelden takip etmek mümkün. Birkaç yerleşim yerinin bugün itibariyle ismen bilinmediğine işaret etmek istiyorum. Belki bugünkü isimleri farklı. Elbette yüzyıllar boyunca dolup boşalan dünyada, doldular boşaldılar, harabe oldular; kim bilir?

“Kağla” namıyla bir yer adı geçiyor:

Hakala veya Kağala adıyla tarihte nahiye statüsü bulunan bir yerleşme yeridir. Bugün Suluova’ya bağlı “Yolpınar” köyü burasıdır.

2009 yılında bakım onarım yapılan, yeni deyimle restore edilen yani ilk haline benzer şekilde yenilenen yedi yüz yıllık Kasım Bey medresesi bu nahiyededir. Bakım onarımdan sonra her nedense ihmal edildiğini belirtmeden geçmeyeyim.

1461 yılında da, 1486 yılında da Amasya bölgede “Eyalet” konumundaydı. Hem Çelebi Mehmet, hem de İkinci Murat Amasya’da vali sıfatıyla görev aldılar. Fatih, büyük olasılıkla Amasya doğumlu olmalıdır. 2. Beyazıt’ın memleketi de Amasya’dır. Daha sonra Sivas bölgesinin Osmanlı Devletine katılmasıyla birlikte 1520 yılı gibi Sivas merkez olmak üzere Rum Eyaleti Sivas’ta kuruldu. Eyaletler “Beylerbeyi” tarafından idare olunmaktaydı. Osmanlı’nın Rumeli ve Anadolu eyaletlerinden sonra kurduğu üçüncü eyalet “Rum Eyaleti’dir.” Bazan soran eden olduğu için yazayım: Osmanlı, yer isimlerine dokunmadı, aslını değiştirmedi, korudu.

Amasya’ya gelince:

Şehzade Sancağı şeklinde yeniden konumlandı. Padişah adayı Şehzade Ahmet ve Şehzade Mustafa ile daha birçok şehzade Amasya’da vali olarak bulundu. Şehzade Ahmet, 2’nci Beyazıt’ın oğludur ve padişah aday adayıdır. Amasya’da valilik süresi 33 senedir. Selim, babasını tahttan indirince, Ahmet karşısına dikildi fakat muharebede yenildi. Tutuklandı ve boğazlandı.

Kanuni’nin oğlu Beyazıt, ailesini alarak Amasya’dan İran’a kaçtı ve sığındı. Bu olay Amasya’nın tarihi kimliğine ve misyonuna zarar verdi. Doğu seferinden sonra Amasya’da yedi ay kadar oturan Kanuni, buradan ülkeyi yönetti. Elçiler kabul etti. Oğlunun İran’a kaçması bahane oldu, Amasya gözden düştü. Oysa, Osmanlı, Ankara Savaşı’nda dağıldı. Yeniden kurulduğu şehir Amasya’dır. Görmezden gelmek olmaz.

Beyazıt ve ailesi ise, İran’dan teslim alındılar ve idam edildiler.

Enver Seyhan

07.12.2025

* * *

NOT:

1486 tarihli Trabzon tahrir defterinden alınarak düzenlenen cetvel değerli Veteriner hekim Adem Böğürcü tarafından gönderildi; kendisine canı gönülden teşekkür ederim.

* * *

Trabzon’a yerleşen Türklerin geldikleri yöreleri / illeri gösteren ÇİZELGE: