Haber: Ahmet Şimşek
Bizim köyde fotoğrafta görülen kıyafetlerin aynısı vardı. Köyümüzdeki hanımların giydiği kıyafetlere bakılırsa, Türkmenlerin, Yörüklerin ve Türk boylarının kıyafetlerine benziyordu.
Çocukluğumda Böyük anam ve köyün yaşça büyük kadınları kolları işlemeli, önlük denilen bizim köy dilinde öynük denilen incikli bocuk işlemeli rengarenk kıyafetler giyerlerdi. İşlik denilen beyaz işlemeli beyaz hasadan dikilmiş, üzerine ceket gibi kolları ve ön cepken gibi görsel işlemeli dış kıyafet giyerlerdi. Uzun ve genişçe pazen, divitin veya basmalardan dikilen adına Tuman denilen alt kıyafetler giyilirdi. Şu anda Tokat yöresel kıyafetlere bakıldığında bizim ebelerimizin analarımızın giydiği kıyafetlerin birebir aynısıdır. Son dönemlerde Fistan denilen basmalardan, kıyafetlere doğru dönüş yapıldı.
Yöremiz erkeleri ise Önceleri gündüz kıyafeti olarak, sonraları düğünlerde ve özel günlerde giyilen cepken yelek boyunda önü düğmesiz etrafı sarma ve ortası kasnak işi ipek ile süslü altına gömlek giyilen bir kıyafettir. Ayrıca yakasız gömlek, pantolon ve bele sarılan kuşak, erkeklerin mahalli giyim şeklidir. İngiliz kilot pantolon ve köy dilinde saku (Ceket) Aba (Palto) dış kıyafeti idi.
Bu haber tadında kültürel yazımız kültürümüzü anlatmaya asla yetmez. 1950 li, 1960 lı 70 li yıllara kadar bu kıyafetler farklı renkte ve şekillerde giyildi. Özellikle düğünlerde, bayramlarda milli kıyafet olarak yaşatıldı. Ebelerin, çeyiz sandıklarında tahta dolaplarında saklandı. Günümüzde kerpiç evlerin yıkılması ile bir kültür toprakların altında kaldı. İlçemizin Tokat’ a bağlı bir belde olması nedeniyle Tokat kültürü diye yaşatılan, tanıtılan kültür aslında bizim has kültürümüzdü. Tokat yöresinde yaşatılan, sahip çıkılan kültür, sadece Milli bayramlarda folklor ekiplerinde yaşatılır oldu.
KADIN KIYAFETLERİ: 1. İç Saya, İç göynek 2. Dış saya, üçpeş-bindallı 3. Önlük, şal öynük 4. Şalvar 5. Gazeki 6. Fes, parçalı fes, semerli fes, terek alı 7. Elmalı yazma, findi, çit 8. Yağlık 9. Saç bağı, saçlık 10. Boncuklu belbağı, püskül 11. Arkalık, saçak 12. Tuzluk 13. Çorap 14. Aynalı çarık – Yemeni – Çapula 15. Hamaylı 16. Sakalduruk, yanaklık 17. Bilezik 18. Gerdanlık
Dış Saya – Üç Beş – Bindallı: Kadife etamin veya kalın dokuma pamukla kumaşlardan yapıldığı gibi kutnu kumaştan da yapılmaktadır. İç sayanın üzerine giyilir. Arkada bir önde iki eteği olduğu için üç peş adını alır, Yaka açıklığı boyundan başlayarak bele kadar düz iner, ön ortanın kapanma payı yoktur ve etek ucuna doğru genişler. Dış sayanın boyu iç sayadan uzundur. Etek ucunun iki yanı yırtmaçlıdır. Yırtmaç hizası ve etek ucu arasında kalan kısım nakışla veya siyah kaytanla süslüdür. Dış sayanın omuzları dikişsizdir. Ön ve arka parçaları bütün halinde kesilir, kol uzun bir dikdörtgen biçimindedir. Bedenin yan dikişleri birleştirilmeden önce kolları dikilir ve kol altına kuş “Peyk” parça konulur. Kol ağzına ve kol takılan kısma bir karış nakış yapılır. Ayrıca sırt kısmada nakış yapılır. Dış sayanın arka baldır topuk arası olan bölüm çeşitli renk ipliklerle nakış tekniğiyle işlenmiştir. Kadife ve atlas kutnu kumaştan (ipekli kırmızı zemin üzerine sarı çizgili kumaş) yapılan üçpeşlerin yakası “V” kesimlidir. Kolları geniş kol uçları serbesttir. yaka kenarları, omuzları ve etek uçlarına tek renk ipekli kumaşlardan (sarı, yeşil, kırmızı) üçgen şeklinde veya düz şeritler halinde süslük denilen parçalar dikilir, renkli su taşlarıyla süsleme yapılır. Çeşitli renk (kırmızı, yeşil, mor, sarı, pembe) kumaşlardan yapılan üçpeşlerin yapımı beyaz iç saya gibidir. Ancak kolları ve arka kısmı çeşitli zıt renk kumaşlarla aplike yapılarak ve boncuklarla süslenerek yapılmaktadır. Bindallı elbiselerde (Lacivert, bordo, mor) kadife kumaşlardan yapılır, boyu ayak bileğine kadar uzundur. Sim ipliklerle çeşitli çiçek desenleriyle işlenmiş ve genellikle nişan elbisesi olarak kullanılan bir giysidir.
Şalvar: Atlas denilen kutnu, ipek, saten veya basmadan dikilen şalvarın ağı kısadır. Üçgen şeklinde ek bir parça olan “Ağ parçası” ile genişlik sağlanır. Bel ve paçaları uçkurla büzdürülür, boyu bilek hizasına kadardır. Beyaz pamuklu kumaştan yapılan şalvarın bilek hizasından itibaren bir karış boyunda nakış tekniğiyle çeşitli renk ipliklerle işlemelidir. Kutnu kumaştan yapılan şalvarlar iki parça çalışılmıştır. Diz ve bilek arasına siyah kumaş kullanılmıştır. Astarlı dikilenleri de vardır. Bu tür şalvar giyildiğinde iç don kullanılmaz, diğer giyim parçalarının altından pek görülmez, diz altına kadar inenleri de vardır.
Önlük, Şal Öynük: Kadınların iş yaparken kıyafetinin kirlenmemesi için kullandığı koruyucu bir örtüdür. Dokuma tezgahlarında yün iplerle iki parça halinde dokunur, el dikişi ile birleştirilerek dikdörtgen şeklinde olur. Dokuma sırasında çeşitli renk ipliklerle işlenir. Kenarlı tığ oyası ile örülerek ponponlarla zenginleştirilir. Bel bağı dikilerek ön tarafa bağlanır, boyu dış sayadan kısadır. Beyaz boncuklarla ve pullarla süslü olanları da vardır. Kumaştan dikilen (simli parlak) önlükler basma ile astarlanır. Kadife üçpeşlerin süslenmesi gibi tek renk kumaşlarla kenarları süslenir.
Arkalık Saçak: El tezgahlarında dokunan renkli yün arkalık sarı kırmızı, beyaz kırmızı, sarı beyaz çizgilidir. Saçakları 40-50 cm. uzunluğunda arka kısma gelecek şekilde bele sarılır saçak kısımları mavi boncuklarla süslüdür.
Boncuklu Bel Bağı, Püskül: Mavi beyaz boncuklar arasında yün iplikler düğümlenerek model oluşturulur. Hazırlanan saçakların alt ucunda kalan yün iplikleri çoğaltılır ve püskül haline getirilir. Püskül ipliklerinin her birine küçük ve renkli boncuklar bağlanır veya dikilir. Yünden hazırlanan bir kolon üzerine saçaklar yan yana getirilerek tutturulur. 9, 12, 16 saçaklı olanları vardır. Boncuklu bel bağı belin arkasına arkalığın (saçağın) üstüne gelecek şekilde bağlanır.
Yağlık: 25×35 ebadında boğaz ve yaka kısmı kapatacak şekilde bağcıkla arkadan bağlanan bir giysi parçasıdır. Ön kısmı boncuk işi çeşitli renk ipliklerle kaneviçe tekniğiyle işlemelidir.
Tuzluk: 18×20 cm. ölçülerinde şal dokuma kumaştan veya sık dokulu yün örgülerden yapılan ön yüzü nakışlı ve boncuklu süslü bir torbadır. Belden bağlandığı gibi boyuna çapraz geçirilerek yandan da sarkıtılır.
Göynek: Göynek, genellikle pamuklu dokumalardan yapılan yakasız, uzun kollu içliklerdir Göynek bölgemizde kadın ve erkeklerin fanila yerine kullandıkları iç çamaşırıdır.
Kültürel Haber – Yazı 2026 amasyamedya@
Yorum Ekle
